DERTIENDE NIEUWSBRIEF VAN DE ORGELKRING DRUIVENSTREEK
Overijse, 7 november 1999
Beste lezer,
We zijn niet bijgelovig en het stoort ons niet om met een dertiende brief op het jaar 2000 af te stevenen. Sedert vorige brief hebben we niet stilgezeten en waren we naast klusjes hier en ginder intens werkzaam aan orgels in Terlanen en Overijse. We hebben dus flink wat te vertellen.
Maar op de eerste plaats wil deze brief u tijdig uitnodigen voor volgend concert:
Zaterdag 11 december 1999 om 20.30u in de kerk van O.L.Vrouw te Jezus-Eik (Overijse): orgelconcert rond de muziek van
Abraham Vanden Kerckhoven (17de eeuw)
organisten: Peter De Waele en Michel Goossens
Dit concert wordt niet door ons georganiseerd maar kadert binnen een project dat wordt opgezet door GC De Bosuil, het gemeentebestuur van Overijse en de Kerkfabriek. Dit project loopt onder te titel “Lanck Sieck en Sibilijck genesen” met evenementen als lezingen, tentoonstelling, publicatie van boek…rond de geschiedenis van Jezus-Eik. Dat een zekere Vanden Kerckhoven, neef van onze toenmalige hoforganist Abraham, een speciale rol heeft gespeeld in de ontstaansgeschiedenis van Jezus-Eik als bedevaartsoord, staat vast. En dat Abraham, vanuit zijn positie aan het hof te Brussel, daar ook eveneens toe bijgedragen heeft, is zeker niet ondenkbaar.
Een orgelconcert dus met muziek van Abraham Vanden Kerckhoven. (We spellen de naam zoals hij op onze partituren staat, maar er zijn meerdere versies in omloop).
Eén probleem: Jezus-Eik heeft geen orgel. We zijn dus aangewezen op een verplaatsbaar instrument. Komen in aanmerking: de kistorgels van Overijse en Loonbeek.
Maar we hebben geluk: orgelbouwer Johan Deblieck is momenteel bezig met een groot positieforgel met gedeelde lade. Als dat tijdig klaar is – en zo goed als zeker is dat zo – krijgen wij de primeur. Onder die voorwaarden kunnen we een flink deel van het oeuvre van Vanden Kerckhoven brengen met een geëigende registratie én beschikken we over twee orgels van dezelfde bouwer (Loonbeek en het bewuste nieuwe instrument). Dit laatste willen we in ieder geval uitbuiten en we voorzien op het programma o.m. een sprankelend concerto voor twee orgels van Bach-leerling Johann Ludwig Krebs. Een concert met uitsluitend muziek van Vanden Kerckhoven zou inderdaad té eenzijdig uitvallen. Het lijkt ons trouwens interessanter deze muziek te situeren binnen de evolutie van de orgelmuziek in de barok.
Toegangsprijzen zijn 200 bef. in voorverkoop en 250 bef. aan kassa.
(Bosuil Witherendreef 1, 3090 Overijse. Tel. 657 31 79, Fax 657 34 75 / bosuil@online.be)
In de plaats van de gebruikelijke “orgelfiche” geven we aan het eind van deze brief de dispositie mee van het instrument dat Johan Deblieck ons ter beschikking stelt. De kwaliteit van zijn instrumenten kennende ziet dat er veelbelovend uit! We hopen dat een talrijk publiek deze primeur zal smaken!
HET ORGEL VAN TERLANEN
Dat het orgel opnieuw zal spelen is nog niet voor binnenkort. Tijdens de zomermaanden werden de windladen van een stevige en overzichtelijke onderbouw voorzien, zodat de stabiliteit gegarandeerd blijft. Alle houtwerk, inclusief de vloer werd behandeld tegen houtworm. In de blaasbalg werd een nieuw regelsysteem gebouwd. De voorslagen van de windladen werden hersteld. We voorzien de windtoevoer namelijk opnieuw op de normale plaats aan de windlade (dus niet meer langs de voorslagen zoals helaas het geval was).
We hebben ook twee nieuwe klavieren klaar. De oude waren immers compleet vermemeld.
Het afbrokkelend pleisterwerk van de muur waartegen de Subbas 16’ staat, werd vakkundig hersteld. Tractuur en wellenbord zijn gedeeltelijk teruggeplaatst.
Belangrijke en tijdrovende zaken zijn dus reeds gebeurd. Naar schatting zitten we echter nog niet halfweg. Wordt vervolgd…
AL DIE UITLEG
zoals in bovenstaand item, is niet bevattelijk voor iedereen. En dat hoeft ook niet. Het is bedoeld als informatie voor wie met de technische kant van het orgel wat vertrouwd is. Wel krijgen we af en toe vragen in verband met de techniek van het instrument. Of vragen naar “het verschil tussen een barokorgel en een romantisch instrument” Dat is allemaal niet in één-twee-drie gezegd. We willen daar in volgende brieven zeker aandacht voor hebben. Intussen nemen we ons voor om de volgende algemene vergadering (voorjaar 2000) te houden in de kerk van Terlanen. Het orgel is in zijn huidige toestand zeer geschikt als didactisch materiaal! En zo valt er op een algemene vergadering ook iets te beleven…
HET MERKLIN-ORGEL VAN OVERIJSE
was eveneens het voorwerp van onze aandacht. Tot nu toe stond het orgel in “de oude diapason”. Deze laatste ligt beduidend lager dan de moderne stemtoon a’ 440Hz. In ons geval was dat 430Hz. Na veel aarzeling en steekproeven in verschillende registers, besloten we de stap te zetten en zijn daarin ook gelukt zonder constructieve wijzigingen aan het pijpwerk. Meer zelfs: met name de tongwerken zijn er qua toonkwaliteit en stemvastheid serieus op vooruit gegaan.
Tengevolge van de buitenrestauratie van de Sint-Martinuskerk was het doksaalraam afgesloten zodat de temperatuur op het doksaal veel constanter bleef. Een buitenkans waarvan we moesten gebruik maken. Toch lag de gemiddelde temperatuur een stuk hoger dan de normale gebruikstemperatuur waardoor nog een generale stemming nodig blijft. Op het juiste moment de tijd vinden is echter niet gemakkelijk.
De “nieuwe” toonhoogte biedt wel heel wat voordelen. Zo is het samenspel met andere instrumenten (strijkers, blazers, enz..) evident geworden terwijl dat tevoren problematisch of zelfs onmogelijk was. Ook voor het samenspelen met koor zijn de intonatiemoeilijkheden tengevolge van min of meer “absolute oren” opgelost.
Wie weet kunnen we zelfs denken aan samenspelmogelijkheden met het kistorgel.
PADDENSTOELENKWEEK IN ORGELS ?
Het klinkt wat overdreven en het is het ook. Gelukkig maar. Toch was tot voor kort de vochtigheidsgraad in de Sint-Martinuskerk te Overijse zo buitensporig dat het kistorgel onbespeelbaar werd. Dit tengevolge van schimmelvorming binnen en buiten de kast, maar vooral in de kernspleten van het pijpwerk en op het stekersmechaniek van de tractuur. Inmiddels hebben we alle pijpen uitgenomen, gereinigd en teruggeplaatst. Ook de stekers werden een voor een gereinigd zodat de tractuur grotendeels weer in orde is. We moeten nog de tijd vinden voor een generale stemming. Ook het Merklinorgel is serieus beschimmeld. Maar hier zijn gevolgen minder nefast. De kernspleten zijn bij een romantisch orgel immers veel ruimer. Ook de tractuur is minder kritisch.
Hoe komt zoiets? Een en ander heeft te maken met de buitenrestauratie van het kerkgebouw. De stenen en de voegen worden schoongemaakt, waarna de muren gespoeld worden. Dit zorgde echter voor vochtophoping in de dikke muren van het kerkgebouw. Door de voortdurend tamelijk hoge buitentemperatuur was het binnen in de kerk relatief koud. Condensaanslag en schimmel waren het gevolg. Inmiddels werd met speciale toestellen en het voortdurend verwarmen van het kerkgebouw het vochtgehalte weer op een normaal peil gebracht.
KORT GENOTEERD
– Onze huisorganist Peter De Waele gaf vrijdag 8 oktober een orgelrecital in het kader van de jaarlijkse orgelcyclus te Melsele. En hij deed dat con brio! We delen in de eer.
– De (nieuwe) Sint-Clemenskerk te Hoeilaart is 125 jaar.
Naar aanleiding hiervan is er op zaterdag 13 november a.s. een concert met Jozef Sluys aan het orgel. (20.00u)
Jenny Spanoghe brengt op viool de première van een nieuw werk van Elias Gistelinck over Ruusbroec: “De Profundis”.
– Op zaterdag 27 november 1999 organiseert de Vilvoordse Orgelkring een adventsconcert in de grote kerk te Vilvoorde. Dit om 20u30. Met Peter De Waele en Michel Goossens aan het orgel en met medewerking van het koor “andantino” o.l.v. Peter De Waele.
Toegangsprijs: 200 bef. en 150 bef. voor leden van de orgelkring (ook voor onze leden).
TOT SLOT
Vragen, suggesties… ons adres is:
Orgelkring Druivenstreek VZW, Stokkemstraat 31, 3090 Overijse. Tel: 02/ 687 77 23
Ook via e-mail zijn we bereikbaar: Goossens@village.uunet.be
Nieuwe leden blijven zeer welkom.
Lid worden kan door overschrijving op ons rek.nr.: 734-1563309-66
(300F:lid, 500F: steunend lid, erelid vanaf 1000F)
Een volgende brief verschijnt in de lente van 2000.
Nog even de beloofde dispositie van het orgel dat we te Jezus-Eik zullen bespelen:
Principaal 8,
Bourdon 8,
Prestant 4,
Fluit 4,
Octaaf 2 (Bas en Discant)
Kwint 1 1/3 (Bas en Discant)
Nasard 2 2/3 (Discant)
Terts 1 3/5 (Discant)
Nachtegaal en Tremulant
LOONBEEK (Huldenberg) – Sint-Antoniuskerk
BOUW: positief (kistorgel)gebouwd door Johan Deblieck (Brussel) in 1998.
DISPOSITIE: – gedekt 8’
– fluit 4’
– fluit 2’
Alle pijpen zijn in hout gemaakt (eik, ceder, cipres)
MANUAALOMVANG: C tot d’’’. Verstelbaar klavier naar vier verschillende toonhoogtes.
De ondertoetsen zijn belegd met palmhout, de boventoetsen met ebbenhout.
MEUBEL: volledig in eik, voorzien van wieltjes en uitschuifbare draagbaar.
STEMMING: afgeleverd in “Valotti”-stemming 440 Hz.
Het instrument is gemakkelijk te stemmen in gelijk welke stemming
ORGELDISPOSITIES – Orgelkring Druivenstreek, 20 februari 1999
